Starlink hoạt động như thế nào?

Ở thành phố, Internet tới nhà qua cáp quang hoặc mạng di động. Một ngôi nhà giữa vùng núi hay một con tàu giữa biển thì không có sợi cáp nào chạy tới, và kéo cáp tới đó thường quá đắt.

Internet vệ tinh có từ lâu để lấp đúng chỗ đó. Nhưng nó chậm tới mức gọi video hay chơi game rất khó.

Vì sao Starlink đưa được Internet tới nơi không có cáp?

Vệ tinh kiểu cũ đứng yên, nhưng ở quá xa

Internet vệ tinh truyền thống dùng vệ tinh địa tĩnh (geostationary). Nó bay ở độ cao 35.786 km và quay hết một vòng trong 23 giờ 56 phút, đúng bằng thời gian Trái Đất tự quay.

Nhìn từ mặt đất, vệ tinh đó đứng yên một chỗ trên bầu trời. Chảo thu dưới đất chỉ cần chĩa cố định về một hướng.

Cái giá là quãng đường. Chỉ một lượt mặt đất → vệ tinh → mặt đất đã mất 240–280 ms. Câu hỏi đi lên, câu trả lời quay về: ít nhất 480 ms, chưa tính router, hàng đợi và phần còn lại của Internet.

Không thể làm sóng đi nhanh hơn tốc độ ánh sáng. Muốn bớt thời gian chờ, chỉ còn cách đưa vệ tinh xuống gần hơn.

Starlink đưa vệ tinh xuống khoảng 550 km

Starlink dùng quỹ đạo tầm thấp (LEO, Low Earth Orbit). Vệ tinh của nó bay ở khoảng 550 km, gần hơn vệ tinh địa tĩnh chừng 65 lần.

Sóng của Starlink không nhanh hơn sóng của vệ tinh cũ. Thứ thay đổi là quãng đường. Theo SpaceX, đoạn terminal → vệ tinh → mặt đất và quay về thường mất dưới 10 ms.

	Vệ tinh địa tĩnh	Starlink
Độ cao	35.786 km	khoảng 550 km
Thời gian sóng đi, một vòng hỏi–đáp	ít nhất 480 ms	thường dưới 10 ms
Gọi video, chơi game	rất khó	dùng được

Cộng cả trạm mặt đất, router và mạng phía sau, đầu năm 2024 người dùng Starlink ở Mỹ đo được độ trễ trung vị khoảng 33 ms vào giờ cao điểm. Mỗi cú bấm không còn phải chờ gần nửa giây.

Nhưng bay thấp thì mất thứ vệ tinh địa tĩnh có: sự đứng yên. Ở 550 km, một vệ tinh bay ngang qua bầu trời rồi khuất sau đường chân trời. Nếu chỉ có vài vệ tinh, sẽ có lúc trên đầu bạn không còn cái nào.

Vì sao cần cả một chòm vệ tinh?

Mỗi vệ tinh chỉ phủ được một vùng nhỏ bên dưới nó, và vùng đó trượt đi theo vệ tinh.

Muốn lúc nào cũng có ít nhất một vệ tinh trên đầu người dùng, phải có rất nhiều vệ tinh, chia ra nhiều vòng quỹ đạo nghiêng khác nhau quanh Trái Đất. Mỗi vòng gọi là một mặt phẳng quỹ đạo. Cả hệ thống làm việc cùng nhau gọi là một chòm vệ tinh (constellation).

Khi vệ tinh đang phục vụ sắp khuất, một vệ tinh khác đã bay tới, và kết nối của bạn được chuyển sang nó. Việc chuyển đó diễn ra liên tục, nên thiết bị dưới đất phải bám theo những vệ tinh đang chạy ngang trời.

Terminal lái chùm sóng bằng điện tử

Điện thoại và laptop trong nhà không nói chuyện với vệ tinh. Chúng vẫn nối Wi-Fi tới router như mọi mạng khác.

Thứ nói chuyện với vệ tinh là thiết bị đầu cuối (terminal), một tấm thu phát đặt ngoài trời.

Chảo vệ tinh truyền thống chĩa cố định vào vệ tinh địa tĩnh. Starlink không làm vậy được, vì vệ tinh của nó luôn di chuyển.

Terminal dùng ăng-ten mảng pha (phased array): một tấm phẳng gồm rất nhiều phần tử ăng-ten nhỏ. Đổi cách các phần tử cùng phát là chùm sóng đổi hướng. Nó bám theo vệ tinh đang bay qua và chuyển sang vệ tinh kế tiếp mà không phải quay cả tấm ăng-ten theo từng vệ tinh.

Terminal chỉ nói chuyện với vệ tinh nằm cao hơn khoảng 25 độ so với đường chân trời. Tán cây, mái nhà hay toà nhà bên cạnh che phần trời đó là kết nối chập chờn.

Độ trễ đã thấp, terminal đã bám được vệ tinh. Còn lượng dữ liệu một căn nhà kéo về được thì sao?

Một căn nhà giữa núi nhận được bao nhiêu?

Theo số đo của Ookla nửa cuối năm 2025, Starlink ở Mỹ có tốc độ tải xuống trung vị từ 100 Mbps trở lên ở mọi bang trừ Alaska.

100 Mbps nghĩa là, về lý thuyết:

1 GB      ≈ 80 giây
10 GB     ≈ 13 phút
50 GB     ≈ 67 phút

Netflix khuyên 15 Mbps cho một luồng video 4K. Đường 100 Mbps đủ cho nhiều người trong nhà cùng xem, cùng gọi video, cùng làm việc.

Tất cả đi qua một tấm terminal ngoài trời, nói chuyện với một vệ tinh cách mặt đất hàng trăm ki-lô-mét.

Starlink không chỉ đưa Internet tới nơi không có cáp. Nó đưa tới đó tốc độ của một đường Internet gia đình bình thường.

Nhưng website bạn mở không nằm trên vệ tinh. Dữ liệu từ trên đó về tới website bằng đường nào?

Dữ liệu đi từ nhà bạn tới website theo đường nào?

Từ laptop, dữ liệu đi qua Wi-Fi tới router, rồi tới terminal, rồi lên vệ tinh.

Từ vệ tinh, nó xuống một trạm mặt đất (gateway) nối vào mạng Internet trên đất liền. Nếu không có trạm nào trong tầm, như giữa đại dương, vệ tinh chuyển dữ liệu sang vệ tinh khác bằng liên kết laser, rồi mới xuống một trạm phù hợp.

Mỗi liên kết laser giữa hai vệ tinh chạy khoảng 100 Gbps, gấp cả nghìn lần đường 100 Mbps về một căn nhà. Hai con số không mâu thuẫn: 100 Mbps là phần một nhà được chia, còn liên kết laser chở dữ liệu của rất nhiều nhà cùng lúc.

Starlink vì vậy không phải một terminal nối với một vệ tinh. Nó là một mạng lưới đang bay quanh Trái Đất. Nhưng đi đường nào thì dữ liệu cũng phải xuống đất, vào mạng Internet bình thường, rồi mới tới nơi đặt website.

Một đường 100 Mbps từ trên trời đã nhanh bằng cáp quang chưa?

Starlink đã nhanh bằng cáp quang chưa?

Chưa, nếu nhà bạn đã có cáp quang.

Kết nối gia đình	Tốc độ tải xuống
Starlink (trung vị ở Mỹ, nửa cuối 2025)	từ 100 Mbps trở lên
Cáp quang VNPT, gói Home 2	khoảng 1 Gbps, 235.000 đ/tháng

Ở thành phố Việt Nam, một gói cáp quang 1 Gbps đã nhanh gấp khoảng mười lần.

Nhưng để có 1 Gbps bằng cáp quang, trước hết phải có một sợi cáp chạy tới tận nhà. Starlink chỉ cần điện và một khoảng trời đủ thoáng.

Vậy Starlink có thay được cáp không?

Nếu trước nhà đã có cáp quang 1 Gbps, không có lý do gì phải đưa dữ liệu vòng lên quỹ đạo để lấy 100 Mbps. Tính theo từng bit, cáp rẻ hơn vệ tinh rất nhiều.

Số liệu của Uỷ ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) năm 2013 cho thấy vệ tinh chỉ chiếm 0,37% tổng dung lượng quốc tế của Mỹ. Phần còn lại đi trong cáp biển. Cáp quang vẫn là xương sống của Internet.

Nhưng đó không phải bài toán Starlink giải. Ở một trang trại xa thị trấn hay trên một con tàu giữa biển, lựa chọn không phải 100 Mbps hay 1 Gbps. Lựa chọn là 100 Mbps hay gần như không có Internet.

Ở những nơi đó, Starlink làm được thứ cáp rất khó làm: đưa Internet tốc độ cao tới gần như mọi nơi có điện và nhìn thấy bầu trời.

Dù đi qua cáp hay qua vệ tinh, gói tin cuối cùng cũng xuống đất và tới nơi đặt website.

Một website lớn có nằm trong một máy không?